THUỐC "GIỮ CƠ" - LỜI GIẢI CHO "GIẢM MỠ GIỮ NẠC" DỄ DÀNG?
Ít nhất ở khía cạnh thể chất và sức khỏe, tạo hóa vẫn chiến thắng.
Ở một bài viết trước cũng về chủ đề giảm cân, mình có bàn về đến câu chuyện “giảm 10kg trong 1 tháng” và những lí do có thể dẫn đến điều này.
Một cách hiện đang trở nên phổ biến, nhưng vẫn còn khá mới ở Việt Nam (có lẽ cũng vì thế mà mình quên bẵng luôn), có thể dẫn đến mức độ giảm cân không tưởng này là sử dụng các loại “thuốc giảm cân”, hiện ở Việt Nam đã được biết đến dưới dạng “bút giảm cân” (search nhanh ở Việt Nam đã có chuỗi Long Châu bán rồi, tất nhiên là thuốc kê toa, phải có đơn bác sĩ).
Thay vì thông qua tăng tiêu hao năng lượng hay đem lại hiệu ứng kích thích, giảm mệt mỏi (như Caffeine), cơ chế của các loại thuốc này là giúp kiểm soát vị giác và cảm giác thèm ăn. Chúng đã được ghi nhận đem lại hiệu quả giảm đáng kinh ngạc, dẫn đến giảm một lượng cân lớn một cách dễ dàng, nhưng cũng kéo theo những hệ lụy tiêu cực, trong đó có mất cơ bắp.
Điều này dẫn đến câu hỏi: làm cách nào để giảm cân chủ yếu từ Mỡ, và bảo toàn/hạn chế mất Cơ dễ dàng như khi giảm cân?
Một video gần đây bởi Bran Stanfield, một bác sĩ hành nghề tại Úc, chia sẻ những phát hiện mới liên quan đến một phương án bảo toàn cơ bắp khi giảm cân, thông qua ức chế Myostatin.
Bài viết này tóm tắt lại những nội dung của video, và sẽ kết thúc với một số suy nghĩ của mình về chủ đề này.
Thuốc giảm cân: Giảm cân (và giảm cả cơ)
⚠️các thông tin sau đây chỉ nhằm mục đích giáo dục, không phải là chỉ dẫn y khoa⚠️
Thời gian gần đây đã chứng kiến sự bùng nổ về việc sử dụng các loại thuốc giảm cân, sử dụng những hợp chất như semaglutide, tirzepatide, hay gần đây là retatrutide, để thúc đẩy giảm cân. Các hợp chất này đem lại hiệu quả đều bằng cách tận dụng những hiệu ứng của các hormone trong dạ dày để kiểm soát vị giác, cơn đói và đường huyết. Chúng có thể được chia làm 3 thế hệ (gen):
Gen 1 (2017-2021): Semaglutide (thường được biết đến với tên gọi Ozempic) mô phỏng hiệu ứng của hormone GLP-1 (glucagon-like peptide 1) và tác động lên các thụ thể của hormone này, đem lại hiệu ứng làm chậm tốc độ tiêu hóa, khiến bạn cảm giác no lâu hơn, làm giảm tín hiệu vị giác truyền đến não bộ, và tăng tiết Insulin khi đường huyết tăng cao.
Gen 2 (2022/2023): Tirzepatide, bên cạnh tác động vào thụ thể của GLP-1, còn tác động vào cả thụ thể của GIP (glucose-dependent insolinutropic polypeptide), phối hợp với hiệu ứng của GLP-1 để tăng cường tiết Insulin, cải thiện chuyển hóa chất Béo và tăng cảm giác thỏa mãn khi ăn.
Gen 3 (hiện tại): Retatrutide, tiếp tục xây dựng từ các thế hệ trước đó, tác động thêm cả vào thụ thể của Glucagon, khi kết hợp với GLP-1 và GIP còn đem lại hiệu ứng mạnh mẽ hơn nữa đến kìm hãm vị giác, tăng tiêu hao năng lượng và cải thiện chuyển hóa, với một hiệu ứng cá biệt không có ở các thế hệ trước là giảm Mỡ ở Gan.
Nói cách khác, sử dụng những loại thuốc này khiến bạn ăn ít đi một cách dễ dàng, bằng cách khiến bạn cảm thấy ít thèm ăn hơn, no lâu hơn sau bữa ăn, và có lẽ quan trọng nhất, ít chịu ảnh hưởng bởi môi trường thực phẩm hiện đại với nhiều cám dỗ từ ăn uống. Hiệu quả của chúng gần như ngang ngửa với phẫu thuật cắt bỏ dạ dày để điều trị béo phì (bariatric surgery), dẫn đến giảm từ 15% (Semaglutide) đến 28% (Retatrutide) cân nặng ban đầu.
Tuy nhiên, sự sụt giảm cân nặng rất lớn này cũng kéo theo những lo ngại về sụt giảm cơ bắp, khi khoảng ~25% lượng cân giảm được ở trên đến từ lượng thân Nạc.
⚠️Nhưng chú ý rằng, đây là những dữ kiện đến từ những đối tượng béo phì giảm cân; những người này cũng được bảo vệ đáng kể khỏi nguy cơ mất thân Nạc do có tỉ lệ Mỡ ban đầu rất lớn.
Điều này đưa chúng ta đến chủ đề hiện tại xoay quanh Myostatin - đúng hơn là các chất ức chế loại Protein này - như một cách để bảo toàn thân Nạc một cách dễ dàng như cách thuốc giảm cân phát huy hiệu quả của nó.
Myostatin - chìa khóa cho “giảm Mỡ giữ Nạc” dễ dàng?
Myostatin là một loại Protein được cơ thể tiết ra, dẫn đến kìm hãm quá trình cơ bắp, để cơ thể không tăng thêm cơ bắp vô tội vạ.
Nghe có vẻ là một điều vô lý khi hiện tại ai cũng muốn tăng cơ, nhưng đây là một đặc tính phòng vệ của cơ thể được hình thành trong quá trình tiến hóa. Mang trên mình lượng cơ quá lớn 1) làm tăng năng lượng tiêu hao (cơ bắp tốn năng lượng để xây dựng và duy trì), và 2) làm giảm hiệu suất chuyển động và sức bền (cơ thể không thể vận chuyển chất dinh dưỡng và Oxy đủ và kịp thời để duy trì vận động trong thời lượng dài), trong tự nhiên sẽ đe dọa khả năng sinh tồn của con người trước những mối đe dọa đến từ những thời điểm khan hiếm lương thực (vd: nạn đói) và/hoặc bị thú dữ săn đuổi/phải đi săn bắt hái lượm để kiếm ăn.
Cũng vì thế mà, sẽ không có chuyện người tiền sử có hình thể lực lưỡng như vận động viên Thể Hình đâu 🤣
Sự sản sinh Myostatin được kích hoạt bởi 1 gene đã được phát hiện vào năm 1997, nhưng biểu hiện của nó trên người phải đợi đến năm 2004 mới được phát hiện, ở một trường hợp của một bé trai mới sinh ra vài ngày tuổi nhưng đã có cơ bắp vùng Đùi phát triển đáng kinh ngạc.
Với hiệu ứng như vậy, Myostatin trở thành mục tiêu tác động vào trong các pháp đồ điều trị những vấn đề liên quan đến nhược cơ, suy cơ, hay phòng tránh mất cơ.
Ức chế Myostatin: bài toán không có lời giải (cho đến gần đây)
Tuy nhiên, “mở khóa’ tiềm năng tăng cơ vô tận thông qua ức chế Myostatin không hề dễ dàng (nếu không thì các vận động viên Thể Hình đã sử dụng tràn lan rồi).
Khi đã được kích hoạt và giải phóng vào tuần hoàn, Myostatin có cấu trúc không khác gì so với nhiều Protein thiết yếu khác trong cơ thể, khiến việc tác động trực tiếp vào Myostatin cũng đồng thời ảnh hưởng vô tội vạ đến các Protein này, dẫn đến các tác dụng phụ không mong muốn.
Phải mất đến gần 30 năm kể từ khi hợp chất này được phát hiện, khoa học mới bắt đầu tìm được cách ức chế Myostatin một cách an toàn hơn, dưới dạng các loại thuốc tác động vào Protein này khi đang ở dạng thụ động. Điều này mở ra tiềm năng kết hợp những loại thuốc “giữ cơ” này với “thuốc giảm cân” để “giảm mỡ giữ nạc.”
Hai hợp chất sau được nhắc đến trong video ở đầu bài, đại diện cho hai cách tiếp cận khác nhau về mức độ quyết liệt trong việc ức chế Myostatin.
Hợp chất đầu tiên, Bimagrumab, tiếp cận giải pháp một cách quyết liệt hơn, bằng cách bịt thụ thể ActRIIB (Activin Receptor IIB, có chức năng điều hòa các quá trình như phát triển cơ bắp, sinh sản, và tạo mô Mỡ). Trong một thí nghiệm gần đây, khi sử dụng đơn lẻ, hợp chất này dẫn đến một kết quả chưa từng được ghi nhận ở các loại thuốc giảm cân khác: những người sử dụng không chỉ giảm Mỡ mà còn tăng cơ.
Tuy nhiên, những người sử dụng Bimagrumab cũng gặp phải những tác dụng phụ như nổi mụn, chuột rút cơ, và tăng LDL Cholesterol (không khác mấy với những tác dụng phụ khi sử dụng Steroid).
Dường như vì những tác dụng phụ này, công ty phát triển công thức Bimagrumab này (Eli Lilly) quyết định ngừng các thí nghiệm với hợp chất này vào Tháng 09/2025.
Hợp chất thứ hai được nhắc đến là Apitegromab.
Apitegromab tác động cụ thể và chính xác vào tiền chất của Myostatin, trong khi bỏ qua các Protein liên đới khác.
Hợp chất này ban đầu đã được sử dụng thành công trong điều trị nhược cơ tủy sống (spinal muscular atrophy, một bệnh di truyền gây ra tình trạng nhược cơ ở trẻ em), được ghi nhận giúp cải thiện chức năng vận động một cách an toàn ở các trẻ em bị nhược cơ.
Khi áp dụng trong bối cảnh giảm cân, trong một thí nghiệm gần đây trên những đối tượng thừa cân/béo phì, Apitegromab sử dụng kết hợp với Tirzepatide được ghi nhận có hiệu quả bảo toàn thân Nạc tốt hơn trong khi dẫn đến giảm lượng cân tương đương với khi sử dụng Tirzepatide kết hợp với Giả dược, trong khi không gây ra ảnh hưởng tiêu cực nào về tim mạch.
Tuy nhiên, mặc dù bảo toàn thân Nạc tốt hơn, Apitegromab không dẫn đến bất cứ thay đổi nào về khả năng vận động của những người tham gia (phản ánh bởi sức mạnh tay nắm và khả năng đứng lên ngồi xuống).
Điều gì có thể rút ra được
Những nội dung trênvẽ ra một bức tranh đầy hứa hẹn và phấn khích về triển vọng của việc “lean” quanh năm dễ dàng. Không cần tập, chỉ cần uống hay tiêm thuốc đều đặn các liều thuốc giảm cân và giữ cơ.
Game này dễ, sớm muộn toàn dân ai cũng có thân hình như người mẫu.
Lí tưởng có vẻ là vậy, nhưng mình nghĩ nó hé lộ một só điều bi quan về giới fitness.
Goodhart’s Law và Trào lưu ‘đi tắt’
Việc đi tìm lối tắt hay giải pháp dễ dàng không phải là mới. Có lẽ nó sẽ ngày càng phổ biến trong một xã hội ám ảnh với các thông số đo lường được (thường được biết đến thông qua khái niệm “kpi”), và tìm cách tối ưu hóa chúng. Kết quả tối đa, đầu tư tối thiểu, max lợi nhuận 💰💸🫰.
Trong quá khứ, thứ lật tẩy những “mánh khóe” hay “mẹo vặt” thường là sự thiếu hiệu quả của chúng - thường xuất phát từ những hiểu biết hay suy diễn không chính xác liên quan đến cách cơ thể con người vận hành. Ở hiện tại, có vẻ khoa học hiện đại đang trở nên quá giỏi trong việc khiến các “lối tắt” trở nên có hiệu quả gần hơn với kì vọng.
Nhưng, khi chúng ngày càng trở nên hiệu quả, việc lạm dụng những phương án này có xu hướng khiến mọi người nhầm lẫn giữa kết quả mà họ muốn đạt được, và những chỉ số được sử dụng để đo lường nó.
Ví dụ: giảm cân, hay khiến con số trên bàn cân giảm xuống, thường được sử dụng để phản ánh giảm lượng Mỡ trên cơ thể, Tương tự, lượng cơ bắp thường được coi để phản ánh khả năng vận động, cũng như đẩy lùi ảnh hưởng của lão hóa
Những chỉ số này phản ánh một cách súc tích, nhưng không đầy đủ, kết quả mà chúng ta muốn cải thiện thực sự.
Khi một chỉ số trở thành kết quả, nó không còn là một chỉ số có ích
hay còn gọi là “Định luật Goodhart” (Goodhart’s Law).
Trong nhiều trường hợp, làm những việc để thúc đẩy tối đa những chỉ số này một cách độc lập không thực sự có ý nghĩa và thậm chí có thể dẫn đến những hệ quả bất lợi.
Thử lấy ví dụ từ chính sự ám ảnh với cơ bắp: bên cạnh vận động, một vai trò chính của Cơ bắp là giúp kiểm soát đường huyết, bằng cách thu nạp đường và biến nó thành Glycogen. Nhưng điều này lại cần đến:
1) vận động cơ bắp (để kích hoạt quá trình thu nạp đường không phụ thuộc vào Insulin), và
2) vận động với khối lượng và cường độ đủ lớn để tiêu hao Glycogen (trữ lượng Glycogen của cơ bắp tăng giảm tương ứng với nhu cầu sử dụng).
Nói cách khác, bạn cần phải tập luyện để thu được những lợi ích này từ cơ bắp. Bản thân việc giữ lại hay tăng thêm cơ mà thiếu đi kích thích quan trọng này gần như vô nghĩa.
Tương tự, khi giảm cân, chúng ta thường muốn cân nặng giảm được chủ yếu từ Mỡ - thứ khiến việc giảm cân có ý nghĩa, cả về thẩm mỹ lẫn sức khỏe. Tuy nhiên, như đã đề cập ở trên cũng như ở bài viết trước, sử dụng những phương án tập trung thuần túy vào giảm cân, như sử dụng thuốc giảm cân, thường dẫn đến một tỉ lệ không nhỏ của lượng cân giảm được đến từ thân Nạc.
Cho nên mình thấy khá buồn cười khi mà, xuất hiện liền bước với sự phổ biến của thuốc giảm cân là những lo ngại về mất cơ bắp, loãng xương, hay các biểu hiện khác của trạng thái ‘năng lượng sẵn có thấp’. Tất nhiên rồi, sử dụng một loại thuốc để ‘hack’ khâu truyền tin vị giác và thỏa mãn khi ăn, khiến bạn ăn ít đi rõ rệt, trong khi không cho cơ bắp lí do gì để ở lại - trời đất, không hiểu vì sao mà cơ lại giảm được?
Điều này dẫn đến sự quan tâm đến những phương án giữ cơ để sử dụng kết hợp, như các những loại hợp chất ức chế Myostatin được thảo luận ở trên, nhưng rốt cục lại không đem lại sự cải thiện về khả năng vận động, và khả năng cao là cả những lợi ích về chuyển hóa mà cơ bắp hứa hẹn mang lại.
Một tình huống tương tự trong giới fitness chúng ta có thể liên tưởng tới là cơn sốt “cày VO2max để sống lâu”, dẫn đến những trào lưu xoay quanh các loại phương pháp tập luyện để tăng VO2max. Tuy nhiên, rốt cục VO2max phản ánh kết quả của một quá trình rèn luyện thể chất, cố cày nó không nghiễm nhiên khiến bạn sống lâu hơn.
Rốt cục, thay vì đuổi theo các chỉ số, mình nghĩ giải pháp vẫn không có gì đặc sắc hay phấn khích.
Tập trung vào những quá trình hướng đến những kết quả mà những chỉ số này đại diện.
Đối với chủ đề quen thuộc ‘cơ’ và ‘mỡ’: Xây dựng thói quen sinh hoạt, ăn uống, vận động hỗ trợ mục tiêu giảm mỡ. Tập luyện hướng đến xây dựng sức mạnh và thể lực, kết hợp với một chế độ ăn cung cấp đủ Đạm và năng lượng để hỗ trợ bảo toàn và phát triển cơ bắp, và nâng cao thể chất nói chung.
Tự Quyết Với Sức Khỏe Và Thể Chất
Chinh phục tạo hóa và chế ngự thiên nhiên để có cuộc sống dễ dàng hơn là điều con người luôn cố gắng theo đuổi xuyên suốt lịch sử tồn tại của mình
Nhiều kết quả của những nỗ lực này đem lại những cải thiện rõ rệt cho cuộc sống con người, nhưng cũng không ít thứ trong số đó dẫn đến những hệ quả tiêu cực.
Sự ám ảnh với cân nặng trong thời điểm hiện tại là phản ứng tự nhiên với những hệ lụy tiêu cực của môi trường thực phẩm hiện đại, có xu hướng khiến con người tăng vòng Bụng và mỡ thừa theo thời gian, kết hợp với những nhận thức méo phó về thẩm mỹ được lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội. Các loại thuốc giảm cân hiện đại đem lại một giải pháp đơn giản và dễ dàng cho điều này.
Tuy nhiên, sự lạm dụng thái quá, kết hợp với sự hiểu biết không đầy đủ về cách cơ thể vận hành, kéo theo một vấn đề khác - mất cơ bắp. Và có lẽ, việc bổ sung các hợp chất ‘giữ cơ’ như đã được thảo luận ở trên là bước tiến triển tự nhiên của xu hướng này.
Nhưng, cả hai đều dẫn đến một vấn đề có thể làm giảm đáng kể khả năng thành công lâu dài của người sử dụng đối với mục tiêu duy trì cân nặng ổn định và khỏe mạnh: chúng tước đi sự tự chủ và niềm tin vào năng lực của bản thân của người sử dụng. Đây là 2 nhu cầu cơ bản tạo nên “động lực nội tại” đối với thực hiện một hành vi hay theo đuổi một mực tiêu theo “Thuyết Tự Quyết” (Self-Determination Theory).
Bằng việc phụ thuộc những giải pháp dễ dàng này, vô tình những người sử dụng chúng tự tạo cho mình tâm lý rằng, họ cần đến các loại thuốc này để có thể giảm cân thành công, hay ngăn ngừa những hệ lụy tiêu cực của hiện tượng nhược cơ. Nếu thiếu chúng, họ nghĩ mình. Không may thay, những người dễ bị hấp dẫn bởi những giải pháp dễ dàng, lại thường là những người ít cần đến chúng nhất. Họ quyết định ‘outsource’ giải pháp cho những yếu tố bên ngoài. Nếu thiếu chúng, họ sẽ thường rơi vào trạng thái bế tắc, không thể tự mình chạm tới mục tiêu giảm mỡ và cải thiện sức khỏe của bản thân, và sớm muộn cũng đi tìm một lối tắt khác.
Thì họ đã bao giờ học cách tự mình thực hiện những điều giúp họ đạt được kết quả mong muốn đâu?
Tất nhiên, nghe tưởng đơn giản, nhưng những điều này không hề dễ, đặc biệt khi mới bắt đầu. Chúng là những kĩ năng và thói quen cần được rèn luyện theo thời gian. Quá trình trở nên làm chủ chúng sẽ không hề suôn sẻ, có nhiều khó khăn và trở ngại dọc đường, bạn có thể sẽ gặp phải những thất bại, có thể khiến bạn muốn bỏ cuộc.
Nhưng đó cũng là lí do vì sao bạn sẽ cần đầu từ thời gian và công sức để từng bước xây dựng những kĩ năng và thói quen này, thay vì chỉ thử qua loa rồi bỏ cuộc khi thấy khó quá, hay cắn răng chịu đựng trong 2-3 tháng rồi ‘xõa’. Đổi lại, thứ bạn nhận được là một niềm tin sâu sắc vào khả năng thành công của bản thân, và sự tự do trước những thông điệp hù dọa bủa thường trực trên mạng xã hội.
Tất nhiên, sẽ có những trường hợp ở đó, sử dụng thuốc là điều sẽ có ích, như đối với những người béo phì phát bệnh, bị giới hạn đáng kể khả năng vận động. Sử dụng thuốc có thể giúp họ bắt đầu quá trình một cách suôn sẻ hơn, tạo động lực ban đầu để họ bám sát quá trình.Nhưng về lâu dài, họ vẫn sẽ cần học và làm chủ những công cụ thiết yếu đối với duy trì cân nặng và sức khỏe trong dài hạn - xây dựng những kĩ năng và thói quen liên quan đến dinh dưỡng, ăn uống lành mạnh, tập luyện và duy trì lối sống năng động.
Sự tiến bộ về thể chất không có lối tắt, mà đòi hỏi con người rèn luyện và thích nghi với áp lực. Điều này khiến mình liên tưởng đến câu chuyện gần đây liên quan đến “The Enhanced Games” (còn được gọi đùa là ‘PED Olympic’), một sự kiện ở đó các vận động viên được phép sử dụng doping không giới hạn. Tuy nhiên, kết thúc sự kiện này, không có kỉ lục thế giới nào bị phá vỡ, thậm chí nhiều thành tích được ghi nhận còn kém xa so với ngưỡng thành tích cần thiết để vô địch ở các giải đấu quốc tế (chứ chưa nói đến phá kỉ lục).
Nó cho thấy rằng, trong khi hỗ trợ ngoại sinh có thể đem lại những hình thể ấn tượng hơn, nó không thể thay thế quá trình khổ luyện để đạt được phong độ đỉnh cao về thể chất.
Ít nhất ở khía cạnh thể chất và sức khỏe, tạo hóa vẫn chiến thắng.
 | A guest post by
|